Nghệ Thuật Cắt Tỉa Tạo Dáng Mai Thủ Đức: Khi “Cây Củi” Hóa Thành “Siêu Phẩm”
Có người khách tới vườn tui, chỉ vào gốc mai sần sùi đang quấn dây nhôm chằng chịt rồi hỏi: “Ủa chú Sáu, cây đang yên đang lành sao chú lấy dây trói nó tội nghiệp vậy? Để nó mọc tự nhiên không đẹp hơn sao?”.
Tui cười trả lời: “Cây mọc tự nhiên thì chỉ là cây củi, cây rừng. Còn qua bàn tay nghệ nhân cắt tỉa, uốn nắn thì mới thành Bonsai, thành tác phẩm nghệ thuật vô giá.”
Nghề làm mai Thủ Đức, đặc biệt là dòng mai ghép gốc tứ quý, ăn nhau là ở cái DÁNG (Thế cây). Hôm nay, Sáu Hải xin mạn phép chia sẻ chút kinh nghiệm về nghệ thuật cắt tỉa tạo dáng mai vàng – công đoạn gian nan nhất để thổi cái “hồn” vào trong từng thớ gỗ.
1. “Nhất Đế, Nhì Thân, Tam Cành” – Tiêu Chuẩn Của Một Cây Mai Đẹp
Trước khi cầm cái kéo lên, bà con phải hiểu mình muốn tạo ra cái gì. Một cây mai đạt chuẩn Bonsai quốc tế phải hội tụ đủ:
- Bộ Đế (Gốc rễ): Phải nở hậu, rễ lan tỏa đều các hướng (đế 24 giờ) hoặc cuộn trào mạnh mẽ. Gốc phải to hơn thân (đầu voi đuôi chuột).
- Thân (Thân chính): Phải có đường chuyển (lắc lượn) mềm mại, thu nhỏ dần từ gốc lên ngọn. Kỵ nhất là thân “đơ” như cột điện.
- Tay cành: Phân bố theo quy luật (trên nhỏ dưới to, trong thưa ngoài dày). Không được mọc chéo, mọc chồng lên nhau.
2. Thời Điểm “Vàng” Để Uốn Sửa, Cắt Tỉa Tạo Dáng Mai
Không phải hứng lên là đè cây ra cắt đâu nha bà con. Sai thời điểm là cây “chết nhát” (bỏ cành) liền.
- Xả tàn (Tháng Giêng): Sau Tết, mình chỉ cắt thu gọn cành cho cây phục hồi. Lúc này cành còn non và nhựa chưa ổn định, chưa uốn mạnh được.
- Tạo dáng chính (Tháng 5 – Tháng 7 Âm lịch): Đây là lúc cây đang sung sức nhất, cành đã chuyển sang màu nâu (bánh tẻ), đủ độ dẻo để uốn nắn mà không bị gãy.
3. Kỹ Thuật Đi Dây Nhôm: “Lạt Mềm Buộc Chặt”
Tại Vườn Sáu Hải, tui dùng loại dây nhôm mạ đồng chuyên dụng. Nó mềm, dẻo và không bị rỉ sét làm hư da cây.
- Nguyên tắc 45 độ: Quấn dây theo góc 45 độ so với cành. Quấn vừa tay, không lỏng quá (uốn không đi), không chặt quá (dây ăn vào thịt làm phù cành).
- Uốn từ trong ra ngoài: Sửa cành lớn (Cành cấp 1) trước, rồi mới tới chi dăm (Cành cấp 2).
- Xoắn nòng súng: Khi bẻ cành, phải dùng ngón cái tì vào điểm uốn, tay kia xoắn nhẹ cành theo chiều dây kẽm. Làm vậy cành mới không bị tét/gãy.
4. Điểm Danh 3 Thế Mai “Kinh Điển” Tại Thủ Đức
Dưới đây là 3 dáng thế mà các đại gia, chủ doanh nghiệp cực kỳ ưa chuộng khi thuê mai Tết tại vườn tui:
a. Dáng Trực (Trực Quân Tử)
- Đặc điểm: Thân cây mọc thẳng đứng, thon dần về ngọn. Các tay cành xòe đều tứ diện.
- Ý nghĩa: Tượng trưng cho người quân tử, đàng hoàng, ngay thẳng, hiên ngang giữa trời đất. Dáng này rất hợp để ở sảnh chính công ty hoặc phòng khách rộng.
b. Dáng Bay (Hoành/Huyền)
- Đặc điểm: Thân cây trườn nhẹ hoặc đổ ngang ra như con rồng đang bay lượn. Tán cây lệch về một bên.
- Ý nghĩa: Sự phóng khoáng, tự do và sức sống mãnh liệt vươn lên nghịch cảnh. Dáng này nhìn rất nghệ thuật, mềm mại.
c. Dáng Thác Đổ (Siêu Phẩm VIP)
- Đặc điểm: Gốc nằm trên cao, ngọn cây đổ chúc xuống thấp hơn cả đáy chậu, mềm mại như dòng thác nước.
- Độ khó: Đây là dáng khó nhất, phải nuôi từ những gốc phôi độc lạ trong nhiều năm. Giá thuê những cây này thường rất cao.
5. Cái Giá Của Nghệ Thuật – Tại Sao Mai Sửa Tay Đắt Hơn Mai Tự Nhiên?
Bà con biết không, để tạo ra một cây mai thành phẩm, người nghệ nhân phải cắt tỉa tạo dáng mai mất ít nhất 3-5 năm.
- Mỗi năm phải tháo dây cũ, quấn dây mới (vì cây lớn dây sẽ khuyết vào thịt).
- Ngày nào cũng phải bấm đọt, tỉa lá để giữ form.
Bởi vậy, giá trị của cây mai bonsai không nằm ở cân ký củi, mà nằm ở thời gian, mồ hôi và chất xám của người nghệ nhân.
LỜI KHUYÊN CHO NGƯỜI CHƠI
Nếu bà con muốn tập tành cắt tỉa tạo dáng mai uốn mai, hãy bắt đầu từ những cây mai nhỏ giá rẻ. Đừng lôi mấy cây mai tiền triệu ra thực hành, gãy một cái là “học phí” cao lắm đó!
Còn nếu bà con muốn thưởng thức vẻ đẹp đỉnh cao của nghệ thuật Bonsai vào dịp Tết mà không muốn tốn công chăm sóc cả năm, thì hãy ghé Vườn Mai Sáu Hải. Tui có sẵn bộ sưu tập hơn 200 gốc mai bonsai đủ các thế: Long, Lân, Quy, Phụng… chờ bà con tới rước về.
Ghé vườn đàm đạo chuyện Bonsai với Sáu Hải tại:
- 🍵 Nghệ nhân Sáu Hải: 09.8181.8284
- 📍 Địa chỉ: Hẻm 92, Đường 2, Trường Thọ, P Thủ Đức, Tp HCM
- 🌐 Xem bộ sưu tập mai đẹp: thuemaitet.vn